Vind ik leuk:

‘Meer met minder’, dat was dit jaar het thema van de Nederlands-Vlaamse VVOJ-conferentie in Utrecht. Hoe kan je aan goede journalistiek doen met minder middelen? Margo Smit, directeur van de VVOJ, is hoopvol, net als veel anderen. De VVOJ-conferentie was de uitgelezen kans om met ervaren journalisten, docenten en beginnelingen ideeën uit te wisselen. Ik peilde bij elf van hen naar de waarde en de rol van onderzoeksjournalistiek, naar wat onderzoeksjournalistiek moeilijk, maar ook zo interessant maakt en tot slot naar hun mening over de impact van de mediacrisis.

Over de eerste vraag zijn ze het allemaal relatief eens. Onderzoeksjournalisten zijn nog meer dan gewone verslaggevers de waakhond van de democratie. Men wil de waarheid onthullen, zaken naar buiten brengen waar mensen belang bij hebben, verhalen brengen die niet worden gebracht in de waan van de dag. Maar ook het idealisme en het willen aanpakken van onrecht spelen voor velen een belangrijke rol. Mark Lee Hunter, een Amerikaans onderzoeksjournalist die al 22 jaar in Frankrijk woont, vat het mooi samen: “Being an investigative journalist is a way to live the dream of being a journalist. The dream of being a journalist is that you find the truth, that you tell stories that change the world”.

Maar hoe gaan onderzoeksjournalisten te werk? Wat veroorzaakt moeilijkheden? Verschillende aspecten lijken daar een rol te spelen. Enerzijds zijn er praktische belemmeringen, zoals budget en tijd, en anderzijds speelt ook de persoonlijkheid van de journalist een grote rol. Je moet een doorzetter zijn, niet willen opgeven en blijven graven. Een goede dosis gezond verstand is ook nodig, en een goede neus, zo vertelt Frieda Joris van Het Laatste Nieuws.

Wat tot slot de impact van de mediacrisis betreft, daar verschillen de meningen ietwat. Volgens sommigen is er duidelijk een effect te zien, met name dat getalenteerde mensen vertrekken omdat er weinig tijd en budget overblijft voor diepgravende onderzoeksjournalistiek. Of dit volledig aan de mediacrisis te wijten is, blijkt niet helemaal duidelijk. Kristof Clerix van MO* bijvoorbeeld ziet het als een algemene trend die al vijf jaar aan de gang is. Ook Marleen Teugels, freelance onderzoeksjournaliste, ziet vooral winstbejag als grote boosdoener. Maar ze zijn ook wel allemaal hoopvol. Jeroen Trommelen van de Volkskrant: “ Door de crisis moeten kranten en andere media veel meer bewijzen waar ze goed in zijn, wat hen onderscheidt van anderen en daarom beginnen ze opeens onderzoeksjournalistiek te ontdekken. Dat is iets wat wij wel kunnen, dat is geen gratis-weggeef-journalistiek, het is waar we ons mee kunnen profileren. Voilà, onderzoeksjournalistiek”.

Mark Lee Hunter, Amerikaans onderzoeksjournalist die al 22 jaar in Frankrijk woont, won met zijn journalistieke werk al heel wat prijzen. Zijn laatste boek is Story-Based Inquiry: A manual for investigative journalists (UNESCO, 2009).

Frieda Joris, journaliste bij Het Laatste Nieuws, won in 2007 de VVOJ-prijs voor de artikelenreeks in Het Laatste Nieuws: asbestdossier over een school in Genk.

Jan Holderbeke, eindredacteur bij Panorama. Dat programma brengt elke week op Canvas langere reportages over binnen- en buitenland.

Marjan Justaert werkt als journaliste bij De Morgen.

Jeroen Trommelen is onderzoeksverslaggever bij De Volkskrant. Hij is bestuurslid van de VVOJ en schreef al verschillende boeken.

Kristof Clerix werkt als onderzoeksjournalist bij MO*. Dit magazine brengt mondiaal nieuws van over de hele wereld.

Eveline Lubbers is een freelance journaliste die in 2004 de website spinwatch.org oprichtte. Met enkele medewerkers doet ze daar onderzoek naar hoe grote bedrijven hun critici in de gaten houden.

Wim Van den Eynde is redacteur bij het Canvas-programma Panorama.

Gert-Jan Dennekamp is verslaggever bij NOS News. Hij werkt daar op de economie-redactie.

Marleen Teugels is freelance journaliste in Vlaanderen, ze schrijft vooral voor Knack. Samen met Nico Krols won ze in 2007 de Dexia prijs en de VVOJ-prijs voor haar werk rond asbest.

Johan Denis is beginnend journalist en won dit jaar samen met Steven Vandenbergh de VVOJ-aanmoedigingsprijs voor hun werk rond artsen in Brusselse ziekenhuizen.